Đông trùng hạ thảo được biết đến là một trong những thảo dược quý hiếm trong y học cổ truyền. Về mặt giá trị, loại dược liệu này có thể gấp hai lần nhân sâm. Và đây cũng chính là loại thảo dược đang được thế giới săn lùng và khai thác quanh năm.

Đông trùng hạ thảo là một loại thảo dược thiên nhiên có bản chất là dạng ký sinh của nấm (Ophiocordyceps sinensis thuộc nhóm nấm Ascomycetes) trên cơ thể ấu trùng bướm (trong chi Thitarodes Viette, 1968 (trước đây phân loại trong chi Hepialus Fabricius, 1775).

Vào mùa đông, khi những ấu trùng sâu non của loài bướm thuộc chi Thitarodes Viette đi tìm nơi ẩm xốm dưới mặt đất để ngủ đông. Những bào tử nấm thuộc chi Ophiocordyceps (hoặc chi Cordycep) ký sinh vào chúng từ trước đó bắt đầu hấp thụ chất dinh dưỡng từ cơ thể mẹ (ấu trùng bướm) và trở thành đông trùng. Khi mùa hè tới, những “đông trùng” này bắt đầu mọc lên từ đầu sâu và trồi nên mặt đất – hạ thảo. Mùa đông là trùng, mùa hè là thảo đã khiến cho Đông trùng hạ thảo trở thành cái tên đặc biệt.

Đông trùng hạ thảo được tìm thấy vào mùa hè tại vùng núi cao trên 4.000 – 5.000 m ở cao nguyên Tây Tạng, Tứ Xuyên, Thanh Hải, Cam Túc, Vân Nam (Trung Quốc). Chính sự sinh sôi và phát triển có một không hai cùng với tác dụng cân bằng âm dương, bồi bổ sức khỏe và chữa bệnh, Đông trùng hạ thảo trở thành một loại dược phẩm quý hiếm, được rất nhiều người săn lùng.

Để có thể mang Đông trùng hạ thảo tới mọi vùng đất trên thế giới, Đông trùng hạ thảo đã được nghiên cứu và chế xuất dưới dạng Đông trùng hạ thảo khô. Điều này khiến cho loại Đông trùng hạ thảo tươi ngày càng ít dần và giá thành cũng vì thế mà tăng vọt.

Nhằm khắc phục vấn đề trên, một số ít quốc gia trên thế giới đã nghiên cứu và ứng dụng thành công quy trình nuôi trồng Đông trùng hạ thảo. Trong đó, Việt Nam là một trong những quốc gia được đánh giá cao về chất lượng trùng thảo nuôi trồng không hề thua kém Đông trùng hạ thảo ở Tây Tạng, Trung Quốc.

Vị thuốc đông trùng hạ thảo

Tính vị

Đông trùng hạ thảo có vị ngọt, tính ấm.

Quy kinh

Được quy vào 2 kinh là thận và phế, tác dụng ích khí, chỉ huyết, trừ đờm.

Tác dụng dược lý của đông trùng hạ thảo

Dựa vào kết quả nghiên cứu được công bố trên Tập San Nấm Dược Liệu Quốc Tế (International Journal of Medicinal Mushrooms), đông trùng hạ thảo gồm các công dụng sau:

  • Bồi bổ, chống suy nhược

Một số nghiên cứu đã chỉ ra, việc sử dụng đông trùng hạ thảo có thể cung cấp cho cơ thể lượng lớn axitamin, khoáng chất và một số nguyên tố vi lượng rất cần thiết cho việc phục hồi cơ thể suy nhược. Đồng thời, đông trùng hạ thảo còn kích thích sản sinh ATP (Adenozin triphotphat) và oxy tăng cường trao đổi chất, làm giảm triệu chứng mỏi mệt. Vì vậy, đông trùng hạ thảo còn được sử dụng nhiều cho người suy nhược, người thường xuyên thức khuya làm việc, người bị gầy yếu,…

  • Tăng cường hệ miễn dịch

Đông trùng hạ thảo còn chứa Selen – chất hiếm có khả năng tăng cường hệ miễn dịch cho cơ thể và tạo hàng rào ngăn ngừa một số tác nhân gây bệnh. Nghiên cứu năm 1996 đã khiến các nhà nghiên cứu kinh ngạc khi phát hiện ra khả năng ức chế hệ miễn dịch của đông trùng hạ thảo.

  • Làm giảm lượng Cholesterol

Có bằng chứng cho thấy, đông trùng hạ thảo có tác dụng trong việc làm giảm lượng Cholesterol trong máu và thường được sử dụng cho người mắc bệnh giàu Cholesterol, bệnh nhân béo phì.

  • Tác dụng của đông trùng hạ thảo là cải thiện chức năng sinh lý

Nghiên cứu ban đầu cho thấy, trong đông trùng hạ thảo có chứa thành phần CordyMax Cs-4, một loại hợp chất có khả năng cải thiện ham muốn tình dục ở cả nam và nữ giới. Ngoài ra, nó còn có khả năng điều hòa nội tiết tố, cải thiện chứng lạnh tử cung, bất lực, vô sinh,…

  • Kiểm soát tiểu đường, ổn định đường huyết

Một công dụng nữa của đông trùng hạ thảo đó là điều tiết và cân bằng lượng đường huyết trong cơ thể. Các cuộc thử nghiệm đã chỉ ra, có khoảng 90% bệnh nhân điều trị tiểu đường có dấu hiệu chuyển biến sau khi sử dụng đông trùng hạ thảo mỗi ngày. 

  • Khắc phục các bệnh liên quan đến thận

Đông trùng hạ thảo có khả năng làm tăng 17 – hydroxy-corticosteroid và 17 – ketosteroid trong cơ thể nên nó có khả năng kích thích phục hồi chức năng thận và một số bệnh lý liên quan. Người bị suy thận mãn tính, tổn thương thận, suy giảm chức năng thận cũng có thể sử dụng loại đông dược này để khắc phục bệnh.

  • Cải thiện các triệu chứng về phổi

Đông dược này còn có khả năng tăng cường oxy cho phổi, bên cạnh đó với đặc tính ấm, nó còn được dùng trong các bài thuốc cải thiện các bệnh lý có liên quan đến hệ hô hấp. Bao gồm một số bệnh nghiêm trọng như hen suyễn, viêm phế quản, tắc nghẽn phổi mãn tính,…

  • Tác động đến hệ tim mạch

Hoạt chất deoxy-adenosine, nucleotide adenosine, adenosine hay các nucleotide tự do trong đông trùng hạ thảo có tác dụng hỗ trợ điều chỉnh và ổn định nhịp tim. Ngoài ra, hàm lượng D-mannitol còn giúp ích cho việc làm giãn nở cơ tim, mạch máu, điều chỉnh lượng cholesterol và lipo-protein nên rất cần thiết cho hệ tim mạch, thần kinh.

  • Tác động đến một số bệnh lý về gan

Ngoài ra, công dụng của đông trùng hạ thảo đối với bệnh gan cũng được rất nhiều người biết đến. Hơn nữa, loại đông dược này còn giúp làm tăng hiệu quả hoạt động của gan, điều trị các bệnh về gan, đào thải virus viêm gan,…

  • Làm chậm sự phát triển của tế bào ung thư

Thành phần Selen trong đông trùng hạ thảo vừa có khả năng tăng cường hệ miễn dịch và đồng thời còn làm chậm sự phát triển của tế bào ung thư. Các nghiên cứu lâm sàng tại Nhật Bản và Trung Quốc cũng đã chỉ ra bệnh nhân ung thư đang hóa trị và kết hợp tiêm khoảng 6g đông trùng hạ thảo mỗi ngày có thể làm giảm kích thước khối u một cách đáng kể. 

  • Chống lão hóa, làm đẹp da

Sau tuổi 30, làn da và cơ thể người phụ nữ bắt đầu có dấu hiệu lão hóa nhanh, đặc biệt là những phụ nữ sau sinh. Do đó, việc sử dụng đông trùng hạ thảo mỗi ngày còn giúp làm chậm quá trình oxy hóa, tái tạo làn da và ngăn chặn các dấu hiệu lão hóa da như nám, tàn nhang, sạm da,… Bên cạnh đó, loại đông dược này còn có tác dụng làm chậm quá trình tiền mãn kinh, cân bằng nội tiết tố, chống suy nhược cơ thể,…

Cách dùng và liều lượng

Tùy vào các yếu tố như tuổi tác, sức khỏe và một số điều kiện khác mà liều lượng đông trùng được chỉ định cũng khác nhau. Ở thời điểm hiện tại, chưa có bất cứ nghiên cứu nào xác định cụ thể phạm vi liều lượng đông trùng hạ thảo thích hợp. 

Mặc dù đây là đông dược tự nhiên nhưng không có nghĩa là nó luôn an toàn và dùng ở bất cứ liều lượng nào cũng được. Hãy tuân thủ nguyên tắc và liều lượng sản phẩm theo chỉ định của bác sĩ và người có chuyên môn. Trung bình mỗi ngày dùng khoảng 6-12g đông dược dạng rượu thuốc là đủ.

Về tác dụng bồi bổ sức khỏe, Đông trùng hạ thảo tươi có thể

Được sử dụng như những thực phẩm bổ dưỡng hàng ngày của nhiều gia đình để chế biến những món canh từ Đông trùng hạ thảo: canh gà, bồ câu, thịt lợn…

Pha trực tiếp với nước ấm để làm trà Đông trùng hạ thảo: giúp giảm căng thẳng, mệt mỏi, mất ngủ,…

Ngâm rượu Đông trùng hạ thảo: Phù hợp với người yếu sinh lí, người muốn tăng cường sức lực. 

Những bài thuốc chữa bệnh hay từ đông trùng hạ thảo

Dưới đây là một số bài thuốc chữa bệnh từ đông trùng hạ thảo được nhiều sổ sách xưa ghi nhận và lưu truyền lại đến ngày hôm nay. Bạn đọc có thể tham khảo:

1. Bài thuốc từ đông trùng hạ thảo chữa một số bệnh lý về đường hô hấp (ho, hen suyễn, viêm phế quản,…)

  • Dùng đông trùng hạ thảo và khoản đông hoa mỗi vị 6 gram; cam thảo và tiểu hồi mỗi vị 3 gram cùng với 8 gram tang bạch bì.
  • Đem tất cả các nguyên liệu đã được chuẩn bị vào trong nồi đất cùng với 650 – 750 ml nước và bắt lên bếp để sắc. Sắc cho đến khi nước cô đặc còn lại khoảng 200 – 250 ml là được. Chắt lọc lấy phần nước để dùng. Chia phần nước sắc được thành 3 phần nhỏ để dùng vào buổi sáng, trưa và buổi tối. Nên dùng thuốc khi thuốc còn đủ ấm, nếu nguội, bạn nên hâm nóng lại trước khi sử dụng.

2. Bài thuốc từ đông trùng hạ thảo giúp cải thiện chức năng sinh lý ở nam giới (liệt dương, yếu sinh lý, di tinh, chứng suy giảm ham muốn ở cả nam và nữ,…)

  • Dùng 6 gram đông trùng hạ thảo, 8 gram dâm dương hoắc cùng với ba kích và hà thủ ô mỗi vị 12 gram.
  • Chỉ đem đông trùng hạ thảo tán thành bột mịn rồi để riêng. Các nguyên liệu còn lại đem sắc cùng với 500 ml nước lọc. Sắc cho đến khi phần nước còn lại phân nửa là được. Mỗi lần sử dụng một ít bột đông trùng hạ thảo cùng với một ít nước sắc được. Mỗi ngày sử dụng 3 lần vào sáng sớm, trưa và tối trước khi đi ngủ.

3. Bài thuốc từ đông trùng hạ thảo hỗ trợ điều trị một số bệnh lý về thần kinh (suy nhược thần kinh, mất ngủ, ngủ không sâu giấc,…)

  • Dùng 30 gram đông trùng hạ thảo cùng với 500 ml rượu trắng ngon.
  • Làm sạch toàn bộ đông trùng hạ thảo đã được chuẩn bị rồi cho vào bình thủy tinh có nắp đậy. Tiếp tục cho phần rượu vào để ngâm. Đậy kín nắp và bảo quản nơi thoáng mát, sau 7 ngày là có thể sử dụng. Mỗi lần sử 20 – 30 ml, dùng trong bữa ăn và mỗi ngày sử dụng khoảng 2 – 3 lần.

4. Hỗ trợ điều trị chứng thiếu máu, di tinh, liệt dương từ đông trùng hạ thảo

  • Chuẩn bị 10 gram đông trùng hạ thảo cùng với 100 gram thịt nạc.
  • Làm sạch những nguyên liệu đã được làm sạch rồi thái thành từng lát vừa đủ dùng. Bắt bếp cho thịt nạc và đông trùng hạ thảo nấu cho nhừ rồi thêm một ít gia vị vừa đủ ăn. Mỗi ngày sử dụng 1 lần hoặc có thể chia thành nhiều phần nhỏ để dùng.

5. Món ăn từ đông trùng hạ thảo chữa chứng ho suyễn gây khó thể, chứng nhức mỏi đầu gối, nhức mỏi lưng

  • Dùng 8 gram đông trùng hạ thảo và 8 con chim cút.
  • Chim cút cần được làm sạch nhiều lần với nước rồi ngâm với nước sôi chừng 1 phút rồi vớt ra để nguội. Chia đông trùng hạ thảo thành 8 phần nhỏ, cho mỗi lần được chia vào trong bụng của chim cút rồi dùng chỉ khâu kín. Cho những con đã được làm xong vào trong nồi để nấu nhừ, nêm nếm một ít gia vị vừa đủ ăn.

6. Món ăn hỗ trợ điều trị chứng hen suyễn, đối tượng bị lao phổi, suy nhược cơ thể từ đông trùng hạ thảo

  • Chuẩn bị đông trùng hạ thảo và sơn dược mỗi vị 15 gram cùng với 100 gram thịt gà.
  • Làm sạch các nguyên liệu đã được chuẩn bị rồi thái thành từng lát mỏng để dùng. Sau khi sơ chế, cho toàn bộ các vào trong nồi để nấu cho nhừ rồi nêm nêm một ít gia vị đủ ăn.

7. Bài thuốc từ đông trùng hạ thảo giúp tăng cường gân cốt, điều hòa âm dương

  • Nguyên liệu cần có: 5 gram đông trùng hạ thảo, 100 gram hồ đào (bỏ hạt), 30 gram táo đỏ, 1 con gà ác và 4 lát gừng tươi.
  • Làm sạch toàn bộ các nguyên liệu. Riêng gà ác, sau khi làm sạch cần ướp cùng với một ít gia vị rồi cho vào nồi nấu cho nhừ. Tiếp tục cho các nguyên liệu còn lại để nấu cùng. Khi món ăn vừa chín tới, nêm nếm một ít gia vị rồi sử dụng trong ngày.

8. Hỗ trợ cải thiện chứng suy nhược, thường xuyên mệt mỏi, máu nhiễm mỡ từ đông trùng hạ thảo

  • Bài thuốc gồm có 3 gram đông trùng hạ thảo 100 gram gạo nếp cùng với sơn dược và hoàng kỳ mỗi vị 20 gram.
  • Rửa sạch hoàng kỳ rồi sắc chỉ để lấy phần nước, không lấy phần bã. Tiếp tục cho đông trùng hạ thảo, gạo nếp và Sơn dược để nấu thành cháo. Cháo chín nhừ là có thể sử dụng. Thời điểm thích hợp nhất để sử dụng là vào mỗi buổi sáng hoặc buổi tối.

9. Hỗ trợ điều trị tình trạng đau dạ dày, viêm dạ dày, phế thận lưỡng hư từ đông trùng hạ thảo

  • Chuẩn bị 10 gram đông trùng hạ thảo, 1 con ba ba và 10 quả đại táo.
  • Con ba ba cần cắt bỏ phần đầu rồi cắt thành 4 miếng nhỏ và cho vào nồi luộc qua nước sôi. Tiếp đến cho phần thịt ba ba, đông trùng hạ thảo, đại táo, hành, gừng, tỏi và những gia vị vừa đủ ăn. Dùng khi món ăn đã chín và nên dùng khi món ăn còn nóng.

10. Dùng đông trùng hạ thảo chứng tiểu đêm do thận hư, tinh trùng loãng, hoạt tinh

  • Những nguyên liệu cần có, bao gồm: 18 gram đông trùng hạ thảo, 40 gram hoài sơn, 15 gram câu kỷ tử, 4 quả chà là, 500 gram thịt dê và một số gia vị cơ bản.
  • Làm sạch tất cả các nguyên liệu. Riêng thịt dê cần được làm sạch và nấu qua với nước sôi để khử mùi tanh. Cho toàn bộ các nguyên liệu vào trong nồi cùng với lượng nước vừa đủ và nấu cho nhừ trên ngọn lửa nhỏ. Thêm một ít gia vị rồi tắt bếp. Nên dùng khi món ăn còn nóng. Mỗi tuần bạn có thể sử dụng 2 – 3 lần.

11. Bài thuốc từ đông trùng hạ thảo cải thiện tình trạng mệt mỏi, tinh thần kém minh mẫn, thiếu tập trung, hỗ trợ điều trị thận hư

  • Chuẩn bị 9 gram đông trùng hạ thảo, 100 gram sườn heo cùng với nhân sâm, kỷ tử và đương quy mỗi vị 12 gram.
  • Sườn heo cần được làm sạch nhiều lần bằng nước và tốt hơn nếu làm sạch với nước muối pha loãng, sau đó, nêm nếm một ít gia vị. Các nguyên liệu còn lại cũng được làm sạch. Cho toàn bộ các nguyên liệu vào trong nồi để nấu cho nhừ. Nêm nếm một ít gia vị vừa đủ ăn. Chia món ăn thành 2 – 3 lần dùng trong ngày và nên dùng khi thức ăn còn nóng, nếu nguội, bạn nên hâm nóng lại trước khi sử dụng.

12. Bài thuốc bổ thận, dưỡng âm, tăng cường khí huyết từ đông trùng hạ thảo

  • Bài thuốc gồm có 5 gram đông trùng hạ thảo, 10 quả đại táo (bỏ phần hạt), 500 cá nước ngọt và 3 – 4 lát gừng tươi.
  • Làm sạch cá rồi ướp cùng với một ít gia vị, sau đó cho nào trong một bát sứ rồi đem chưng cách thủy cùng với toàn bộ nguyên liệu còn lại. Khi các nguyên liệu vừa chín tới, nêm nếm một ít gia vị và có thể dùng.

13. Món ăn từ đông trùng hạ thảo giúp cải thiện tình trạng động kinh, suy nhược thần kinh

  • Chuẩn bị 3 gram đông trùng hạ thảo cùng với 1 cái óc lợn;
  • Làm sạch tất cả các nguyên liệu đã được chuẩn bị rồi cho toàn bộ vào chén sứ để đun cách thủy. Khi chín gần tới, nêm nếm một ít gia vị rồi dùng. Chia món ăn làm thành hai phần nỏ để sử dụng hết trong này. Dùng khi bụng đói và dùng khi món ăn còn nóng.

Kiêng kỵ khi sử dụng đông trùng hạ thảo

1. Đối tượng không nên sử dụng đông trùng hạ thảo?

Loại đông dược này được khuyến nghị đối với một số trường hợp sau:

  • Phụ nữ mang thai và cho con bú
  • Mắc các bệnh tự miễn như đa xơ cứng, lupus ban đỏ, viêm khớp dạng thấp,…
  • Người bị rối loạn chứng đông máu.
  • Người mới phẫu thuật hoặc chuẩn bị phẫu thuật.

2. Tương tác thuốc

Đông trùng hạ thảo còn có nguy cơ dẫn đến một số tương tác với:

  • Cyclophosphamide (Cytoxan, Neosar)
  • Thuốc làm giảm hệ thống miễn dịch như basiliximab (Simulect), cyclosporine (Neoral, Sandimmune ), daclizumab (Zenapax), azathioprine (Imuran), mycophenolate (CellCept), siracimimus, tacrolimus (FK506, Prograf), muromonab-CD3 (OKT3, Orthoclone OKT3),…
  • Prednison.

3. Một số lưu ý khi sử dụng đông trùng hạ thảo

Để sử dụng đông trùng hạ thảo an toàn, cần ghi nhớ những điều cụ thể sau đây:

  • Xem xét tình trạng sức khỏe trước khi sử dụng đông dược.
  • Không nên chế biến dược liệu quá lâu trên lửa lớn.
  • Dùng nồi đất hoặc nồi sứ để chế biến thuốc.
  • Sử dụng dược liệu theo liều lượng được chỉ định.
  • Kiêng thực phẩm cay, nóng trong thời kỳ sử dụng đông trùng.
  • Phụ nữ đang trong thời kỳ kinh nguyệt thì không nên sử dụng thuốc.

Tại Quy Nhơn, liên hệ trực tiếp để mua đông trùng hạ thảo với giá tốt nhất.

Liên hệ : 09 35 37 4016 (Mrs Hằng)

Hoặc qua Facebook Phan Thị Lệ Hằng